Naomh Máel Ruain

Grianghraf: http://source.southdublinlibraries.ie/ faoi CC licence

Ba é Naomh Máel-Ruain bunaitheoir agus ab ar Mhainistir Thamhlachta, Co. Bhaile Átha Cliath. Duine mór le rá den ghluaiseacht mhainistreach Éireannach ar a dtugadh na Céilí Dé ab ea é.

Níorbh é Máel-Ruain a ainm pearsanta, ach a ainm mainistreach, comhdhéanta den fhocal Sean-Ghaeilge máel, ‘duine a bhfuil corann air’ agus an t-ainm ‘Ruadhán’. Ciallaíonn a ainm gur mhanach de chuid mhainistir Naomh  Ruadhán i Lothra, i dTuaisceart Thiobraid Árainn, ab ea é, áit ar thosaigh sé a shaol mar mhanach ar dtús. Tugtar creidiúint go coitianta dó faoi bhunú mhainistir Thamhlachta, ar a dtugadh ‘Tamhlacht Mháel- Ruain’,  sa dara leath den 8ú haois.  Tugann iontráil i Martalaig Thamhlachta le fios dúinn gur tháinig Máel-Ruain go Tamhlacht agus é ag iompar ‘iarsmaí na mairtíreach naofa agus na maighdean’ (cum suis reliquiis sanctorum martirum et uirginum), le súil ar mhainistir a bhunú ann.

Ba é an deisceabal ba mhó aithne ag Máel-Ruain ná Óengus, údar an Féilire Óengusso, martalaig a dhéanann comóradh ar fhéilte na naomh Gaelach agus naomh eile, chomh maith le leagan próis den Mhartarlaig Thamhlachta. Ina eipealóg den Fhéilire seo, a scríobhadh tamall tar éis bhás Mháel-Ruain, taispeánann Óengus go bhfuil sé go mór faoi chomaoin ag a ‘theagascóir’, agus ina dhéanann sé cur síos ar Mháel-Ruain mar ‘an ghrian mhór ar mhachaire theas na Mí’.

Tagann fianaise maidir lena theagasc agus a thionchar go príomha trí roinnt scríbhinní ón 9ú haois, a bhaineann le pobal Thamhlachta ag an am, ar a dtugtar ‘Cuimhneachán Thamhlachta’. Ceann dá phríomhthéacsanna is ea ‘Mainistir Thamhlachta’ ón 9ú haois, ina ndéantar cur síos ar nósmhaireachta Mháel-Ruain agus cuid dá chomhlaigh.

Tá   téacs ann ar a dtugtar ‘Riail Céilí Dé’, atá caomhnaithe sa Leabhar Breac ón 15ú haois. Is ann a bhfuil treoracha éagsúla  maidir le rialáil agus deasghnátha na beatha mainistrí, go háirithe i gcúrsaí liotúirgeacha. Deirtear gurbh iad Óengus agus Máel-Ruain a chum é.  Is cosúil go raibh na saothair threorach seo bunaithe ar nathanna Aithreacha Fásacha na hÉigipte.  Chuir an riall an- tábhacht ar aithris laethúil den tSaltair, féin-smacht  agus scaradh ó ábhair imní dhomhanda.  I gcoinne an chleachtais a bhí ag gluaiseacht mainistreach na hÉireann roimhe seo, luaitear Máel-Ruain ann ag toirmeasc ar a mhanaigh dul ar oilithreacht thar lear, agus gur fearr saol comhchoiteann a chothú sa mhainistir.

Tá tuilleadh fianaise ar dhea-cháil Máel-Ruain mar mhúinteoir a raibh tionchar mór aige ar Chríostaíocht a linne ón leabhrán ‘Lucht Óentad Máele-Ruain’ a chuimsíonn an dáréag comhlach is suntasaí a ghlac lena theagasc.  Scríobhtar ann go raibh  Óengus, Máel Díthruib as Tír Dhá Ghlas, Fedelmid mac Crimthainn, rí Chaisil, Diarmait ua hÁedo Róin as Diseart Diarmada, Co. Chill Dara agus Dímmán as Araid ina measc.

Tuairiscíonn Annála Uladh faoin mbliain 792 go bhfuair Máel-Ruain bás síochánta, ag tabhairt ‘easpag’ agus ‘saighdiúir  Chríost’ air.  Thosaigh olithrigh ag tarraingt ar a thuama nach mór díreach i ndiaidh á bháis.

Sa tréimhse chomhaimseartha, tá tionchar  Mháel- Ruain fós le brath i gceantar Thamhlachta. Ainmníodh bunscoil áitiúil ann ina dhiaidh, chomh maith le eastát tithíochta i gceantar an tSeanbhábhún. Tógadh séipéal áitiúil de chuid Eaglais na hÉireann ar fhothrach na mainistreach in 1829 mar a bhfuil  Sráidbhaile Thamhlachta lonnaithe sa lá atá inniu ann.

Déantar céiliúradh ar á lá féile ar an 7 de mhí Iúil.

Cuid den chóip de Mhartarlaig Thamhlachta a baineadh de Leabhar Laighean agus atá anois i gColáiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath.

 

UCD-OFM MS A3 p.3. © UCD-OFM Partnership. Source: isos.celt.dias.ie

 

Share mdi-share-variant mdi-twitter mdi-facebook mdi-whatsapp mdi-telegram mdi-linkedin mdi-email mdi-printer mdi-chevron-left Prev Next mdi-chevron-right Related
Comments are open

The biggest problem Ireland faces right now is:

View Results

Loading ... Loading ...