I mí Dheireadh Fómhair 1691 dhein Pádraig Sairséil conradh síochána leis na Sasanaigh tar éis na mblianta de chogadh agus ár sa tír. Conradh Luimnigh a thugadh air.

Mar chuid den chonradh gheall na Sasanaigh nach gcuirfeadh siad isteach ar an gCaitliceachas is go mbeadh saoirse creidimh i réim in Éirinn. D’fhág Pádraig Sairséil agus go leor dá shaighdiúirí an tír go luath ina dhiaidh leis an tuiscint gur amlaidh a bheidh agus iad imithe thar sáile. D’imigh na huaisle Gaelacha agus Sean Ghall leo. Fágadh an tír gan ceannairí agus ‘Na Géanna Fiáine’ imithe uaithi. Nuair a chonaic na Sasanaigh go raibh na Gaeil briste, gan airm ná ceannaírí, ní fada gur bhriseadar an Conradh. Leag an phairlimint i Sasana dlíthe nua síos, na péindlíthe, a raibh mar chuspóir acu an Creideamh Caitliceach in Éirinna a bhriseadh. Géarleanúint gan stad, gan staonadh a bheadh i ndán do Chaitlicigh na tíre le linn an Ochtú hAois Déag agus cuid mhaith den chéad dár gcionn chomh maith.

 

Seo blaiseadh de na dlíthe…

 

 ‘Tá sé de dhíth is de dhualgas ar an ngiúistís croiseanna, pictiúir, is inscribhinní a chuirtear in airde go poiblí a leagadh’

‘Is miste leis an ngiúistís glao ar aon duine d’aois a sé bliana d’aois nó níos sine, chun fianaise a thabhairt faoi mhóid agus a rá cá raibh agus cathain a bhí an t-Aifreann ráite agus cé a bhí láthair. Aon chléireach ar a rugadh sa tslí seo cuirfear chun na gcoilíneactaí iad.’

Ní chuirfidh aon duine marbhán i reilg mainistreach nó clocha atá faoi chos faoi phian de deich bpúnt agus bainfear an méid seo de aon duine atá i láthair ag an adhlacadh. Tabharfar leath den airgead seo don bhrathadóir agus leath eile don mhinistir Eaglasta Protastúnach.’

‘Ní bheidh cead ag aon duine den chreideamh phápach, múinteoireacht scoile a chleachtadh go poiblí nó an óige a theagasc.’

Ní bheidh cead ag aon phápaire aon chapall, gearrán nó láir a choimeád den luach cúig cúig phúnt. Beidh sé de cheart ag aon Phrotustúnach le cabhair an phóilín cuartú agus a leithéid de chapall a fháil agus i gcás cur in aghaidh, an doras a leagadh síos is an capall a thabhairt leis.’

‘Ní thabharfar cead do aon phápaire vótáil nó a bheith i mball den phairlimint go dtabharfaidh sé móid i gcoinne thransubstaintiú’

Gach éinne a bheidh ina aturnae, abhcóide dlí, nó oifigeach eile, beidh air móid dílseachta a thabhairt… agus ráiteas a dhéanamh i gcoinne thransubstaintiú.’

‘Ní bheidh cead ag aon duine a dhéanann arm tine, claíomh, sceanna nó uirlisí eile a bheith ina bhall den den chreideamh pháipéarach.’

 

Ba ionsaí radacach iad na dlíthe ar an gCreideamh Caitliceach in Éirinn, ina ndearnadh tagairt go rialta ar ‘dul i gcoinne thransubstaintiú’. Cuireadh go leor de mhuintir na tíre chun báis de dheasca na ndlíthe, na sagairt ach go háirithe, a maraíodh ina gcéadta agus lucht seilge na sagart i mbun a gcéirde. Déanann an sean dán scoile ‘Anseo i lár an Ghleanna’, le Seán Mac Fhearais, cur síos ar shaol an tsagairt ag an am, maraon leis na híobairtí a dhein an gnáthdhuine leis an gCreideamh a choimeád beo agus iad ag dul ar Aifreann faoi cheilt. Seo cuid den dán a thugann léargas ar laochas na linne sin ina ndéantar cur síos ar mhairtíreacht ag Carraig Aifrinn..

 

“Tá tusa óg, a Athair Séan,

Táim féin i ndeireadh beatha;

Déan malairt éadaigh liom anois

Anseo i lár an ghleanna.”

Do deineadh malairt gan ró-mhoill

I gcoinne toil an tsagairt,

Is shíl sé deora móra bróin

Anseo i lár an ghleanna.

Do ghaibh na Sasanaigh Brian Ó Laoi,

Is d’imigh saor an sagart;

Do chroch siad Brian ar chrann caol ard

Anseo i lár an ghleanna.

Ach mairfigh cáil an tsean-fhir áigh

Fad fhásfaidh féar ar thalamh;

Beidh a scéal á ríomh ag fearaibh Fáil,

Is anseo i lár an ghleanna.

 

Tháinig deireadh leis an gcos ar bolg oifigiúil le Fuascailt na gCaitliceach sa bhliain 1829. Níorbh é sin deireadh na géarleanúna áfach. Bhí na máirtírígh ann go flúirseach arís le linn thréimhse an Ghorta Mhóir sna 1840idí nuair a dhiúltaíodar a gcreideamh a shéanadh agus an t-anraith a ghlacadh.

Bheadh sé an éasca dar sinsir géilleadh agus an Creideamh Ársa a thréigin ach sheasadar an fód go cróga thar na blianta fada géarlúna. Bímís buíoch dár sinsir a dhein an íobairt dúinn is ná déantar dearmad orthu go deo.

   


   

Gluais/ Vocabulary

Péindlíthe- Penal laws

Conradh síochána-a peace treaty

Conradh Luimnigh- Treaty of Limerick

Caitliceachas- Catholicism

Na Géanna Fiáine -the Wild Geese

Cos ar bolg- oppression

Giúistís– a justice

Coilíneachtaí-colonies

Marbhán– a corpse

Reilg- a graveyard

Scoileanna scairte- hedge schools

Aturnae- attorney

Abhcóide- barrister

Transubstaintiú- Transubstantiation

Carraig Aifrinn – Mass rock

Fuascailt na gCaitliceach – Catholic Emancipation

Máirtírigh – martyrs

An Creideamh Ársa – the Ancient Fath