Book Offer
This will close in 10 seconds
Is ábhar mór imní é nach ndírítear ach 0.17% den chaiteachas reatha stáit ar an nGaeilge agus ar an nGaeltacht. I bhfianaise na hinfheistíochta chomh teoranta sin, is beag nach míorúilt é go bhfuil an Ghaeilge chomh láidir agus atá sí inniu, tar éis blianta fada de neamhshuim agus de fhaillí oifigiúil.
Léirítear an patrún céanna i réimse an tumoideachais. Faoi láthair, ní fhaigheann ach thart ar 6% de dhaltaí bunscoile agus 3% de dhaltaí iar-bhunscoile a gcuid oideachais trí mheán na Gaeilge. Mar sin féin, léiríonn an taighde go soiléir go bhfuil i bhfad níos mó éilimh ar an tumoideachas ná mar atá soláthar ann. De réir taighde a rinne an ESRI le déanaí, roghnódh 23% de thuismitheoirí Gaelscoil dá mbeadh ceann ar fáil ina gceantar, agus léiríonn suirbhéanna eile go bhféadfadh an figiúr sin bheith chomh hard le 26%.
In ainneoin an éilimh shoiléir seo, tá sé ráite ag an Roinn Oideachais nach bhfuil sé i gceist aici aon scoileanna lán-Ghaeilge nua a bhunú sa tréimhse 2026–2031. Tráth a bhfuil níos mó teaghlach ná riamh ag iarraidh teacht ar oideachas lán-Ghaeilge, is deis mhór caillte í seo.
Ní de thoradh bheartas leanúnach an Stáit a tháinig forbairt na Gaelscolaíochta ó lár na seachtóidí ar aghaidh. Is iad tuismitheoirí agus pobail áitiúla a chuir an ghluaiseacht chun cinn lena bhfís, lena ndúthracht agus lena gcuid oibre deonaí. Bhunaigh siad Gaelscoileanna agus d’fhorbair siad iad, go minic in ainneoin drogall an Stáit seachas lena thacaíocht. Tá ceann de na scéalta ratha is suntasaí i gcóras oideachais na hÉireann tagtha chun cinn ón bpobal féin.
Léiríonn ceantar Thamhlachta an méid is féidir a bhaint amach nuair a chuirtear deis ar fáil don tumoideachas fás. Tá trí Ghaelscoil bhunscoile sa cheantar inniu, Scoil Santain, Scoil Chaitlín Maude agus Gaelscoil na Giúise, mar aon le Coláiste de hÍde. Mar thoradh díreach ar obair na scoileanna sin, tá Gaeilge líofa ag na mílte duine sa cheantar agus tá Pobal na Gaeilge bríomhar, féinmhuiníneach agus féinchothaitheach tagtha chun cinn.
Ní sna scoileanna amháin a fheictear an rath sin. Léiríonn Aon Scéal? Café, Amharclann an Sciobóil, Feachtas Thamhlachta, Ógras agus Aisteoirí Thamhlachta go bhfuil saol sóisialta agus cultúrtha faoi bhláth mar thoradh ar an tumoideachas. Ní tionscadail scoite iad seo ach toradh nádúrtha ar na blianta fada d’obair na dtuismitheoirí, na múinteoirí agus na n-oibrithe deonacha a chreid sa Ghaeilge.
Ní cás ar leith é Tamhlacht. Ar fud na tíre, tá sé léirithe ag an nGaelscolaíocht go gcruthaíonn sí saoránaigh dhátheangacha, féinmhuiníneacha agus go gcuireann sí go mór le saol cultúrtha agus pobail na háite. Tá an fhianaise ann: nuair a chuirtear an deis ar fáil, glacann daoine léi.
Léiríodh an méid sin go soiléir ag SEAS26, Lá Abhcóideachta Gaeilge agus Gaeltachta Chonradh na Gaeilge, áit ar tháinig breis agus seasca Teachta Dála agus Seanadóir le chéile le hionadaithe pobail chun todhchaí na Gaeilge agus na Gaeltachta a phlé. I measc na bpríomhéileamh bhí €57.7 milliún breise don Ghaeilge agus don Ghaeltacht i mBuiséad 2027 agus gealltanas go méadófaí caiteachas an Stáit ar an nGaeilge ó 0.17% go 0.4% thar na cúig bliana amach romhainn.
Bhí na moltaí maidir leis an tumoideachas chomh tábhachtach céanna. Tá feachtas IMEASC ag éileamh reachtaíochta a chuirfeadh oideachas lán-Ghaeilge ar bhonn reachtúil agus a mhéadódh líon na ndaltaí sa tumoideachas ó 6% go 20% faoi 2050. Don chéad uair ó bunaíodh an Stát, chuirfeadh reachtaíocht dá leithéid creat cuimsitheach agus inbhuanaithe ar fáil d’fhorbairt an tumoideachais ar fud na tíre.
Ní héilimh mhíréadúla ná áibhéalacha iad seo. Is freagairt phraiticiúil iad ar éileamh atá cruthaithe arís agus arís eile. Gach bliain, cuirtear teaghlaigh ar liostaí feithimh mar nach bhfuil dóthain áiteanna ná dóthain scoileanna lán-Ghaeilge ann. In áit pleanáil don fhás, tá an Stát tar éis an status quo a roghnú.
Cruthaíonn taithí Thamhlachta agus pobail eile gur féidir leis an tumoideachas saoránaigh dhátheangacha a chothú, pobail a neartú agus saol cultúrtha bríomhar a fhorbairt. Tá sé ar cheann de na huirlisí pleanála teanga is éifeachtaí atá ar fáil dúinn.
Dá léireodh an Stát an tiomantas céanna agus atá léirithe ag tuismitheoirí, ag múinteoirí agus ag pobail áitiúla le leathchéad bliain anuas, trí leathnú a dhéanamh ar an tumoideachas, infheistíocht cheart a dhéanamh sa bhonneagar Gaeilge agus tacú leis na moltaí atá á gcur chun cinn ag Conradh na Gaeilge agus ag feachtas IMEASC, ní bheadh aon amhras ann ach go mbeadh borradh faoi úsáid na Gaeilge.
Ní aisling í Éire dhátheangach. Is sprioc réadúil agus insroichte í. Ní hí an cheist an bhfuil an toil phoiblí ann; léiríonn an fhianaise go bhfuil. Is í an cheist ná an bhfuil an Stát sásta an uaillmhian sin a mheaitseáil faoi dheireadh.
READ the English version of this article here:
This will close in 10 seconds